„Innowacje albo dryf” – Polska na rozdrożu wzrostu gospodarczego

/ fot. Pexels

Polska podwoiła wydatki na badania i rozwój w ostatniej dekadzie – z 27 mld zł w 2015 r. do 53 mld zł w 2023 r. Mimo to Polska wciąż nie osiągnęła pełnego potencjału innowacji. Wskazówki, co poprawić, dają eksperci Instytutu Sobieskiego w opublikowanym 19 lutego raporcie „Innowacje albo dryf. Polska mapa wzrostu gospodarczego 2026‑2035”.

Opublikowany 19 lutego raport „Innowacje albo dryf. Polska mapa wzrostu gospodarczego 2026‑2035” przygotowany przez Instytut Sobieskiego pokazuje, że choć Polska podwoiła nakłady na badania i rozwój w ostatniej dekadzie, to nadal nie wykorzystuje w pełni potencjału innowacji, który mógłby przyspieszyć jej rozwój i konkurencyjność wobec innych gospodarek w Europie.

Postęp w B+R, ale brakuje przełomu

Według danych z raportu nakłady na badania i rozwój (B+R) w Polsce wzrosły z około 1,0 proc. PKB w 2015 r. do 1,56 proc. PKB w 2023 r., a wydatki sięgnęły 53 mld zł. Struktura finansowania też uległa zmianie – dziś 65 proc. nakładów na B+R pochodzi z sektora prywatnego, podczas gdy 10 lat temu było to zaledwie 39 proc. Ponadto liczba osób zatrudnionych w działalności badawczo‑rozwojowej zwiększyła się do 326 tys.

Mimo tych wyników Polska nadal pozostaje poniżej średniej innowacyjności Unii Europejskiej – osiąga jedynie około **66 proc. średniego poziomu UE – a udział produktów wysokotechnologicznych w eksporcie jest ponad dwukrotnie niższy niż w czołowych gospodarkach europejskich.

„System innowacji jest, ale nie działa jak powinien”

Jedna z autorek raportu, Jadwiga Emilewicz, podkreśla, że choć w ciągu ostatniej dekady Polska rzeczywiście zbudowała solidne fundamenty systemu innowacji, to „nie stworzyliśmy systemu zdolnego konsekwentnie przekładać badań na globalne przewagi technologiczne i wzrost produktywności”.

To oznacza, że Polska wciąż w dużej mierze wykorzystuje technologię i rozwiązania opracowane za granicą, zamiast tworzyć własne innowacje, które mogłyby być eksportowane i generować przewagi konkurencyjne na rynkach międzynarodowych.

Innowacje jako motor wzrostu gospodarczego

Raport wskazuje, że bez istotnego przyspieszenia w zakresie komercjalizacji badań, wsparcia dla startupów technologicznych oraz efektywnej współpracy nauki z przemysłem, Polska może stać się gospodarczą „poczekalnią” – krajem, który zbliża się do średniej UE, ale nie potrafi jej przewyższyć.

Według autorów kluczowe wyzwania to m.in.:

• ulepszenie mechanizmów transferu technologii między uczelniami a przedsiębiorstwami,
• podniesienie jakości i efektywności innowacji w polskich firmach,
• oraz stworzenie warunków przyciągających kapitał wysokiego ryzyka i inwestycje technologiczne.

Dlaczego ten drugi kierunek jest tak istotny

W globalnej gospodarce innowacje stały się jednym z głównych czynników wzrostu produktywności i odporności na zewnętrzne wstrząsy – czego przykładem jest rosnąca rola krajów silnych technologicznie także w produkcji przemysłowej, usługach cyfrowych czy energetyce przyszłości.

Wyzwania stojące przed Polską można więc podsumować obrazowo: albo kraj wykorzysta istniejące instrumenty i umocni swoją pozycję jako twórca innowacji, albo pozostanie gospodarką adaptującą cudze rozwiązania, co w dłuższej perspektywie może oznaczać słabszy wzrost i mniejszą konkurencyjność na arenie międzynarodowej.

Źródło: Instytut Sobieskiego – raport „Innowacje albo dryf. Polska mapa wzrostu gospodarczego 2026‑2035”